Şirvanşahlar Sarayı
Şirvan hökmdarlarının iqamətgahı və Şirvan memarlıq məktəbinin zirvəsi — həyətlərdən, portallardan və türbələrdən ibarət bütöv bir daş dünya.
Saray-kompleks
Şirvanşahlar Sarayı bir bina deyil, Köhnə şəhərin yuxarı terrasında, əsasən XV əsrdə Şirvanşah I Xəlilullahın dövründə formalaşmış tikililər ansamblıdır. Binalar qayalı yamacın müxtəlif səviyyələrində yerləşir və həyətlər və pilləkənlərlə birləşir. Ansambl Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinin incisi sayılır — təmkinli açıq daş və ona incə oyma ilə.
Ansambla nələr daxildir
Divanxana
Kompleksin ən sirli hissəsi Divanxanadır: arkalı həyətciklə əhatələnmiş, möhtəşəm oyma portallı səkkizguşəli rotonda-pavilyon. Onun təyinatı dəqiq müəyyən edilməyib: məhkəmə və ya dövlət şurası zalı, türbə və ya qəbul yeri ehtimal olunur. Portalın bitki və həndəsi naxış, ərəb kitabələri ilə incə daş oyması Azərbaycanın orta əsr memarlığının şah əsərlərindən biridir.
Türbə və məscid
Aşağıda portallı və ərəb kitabələri olan, Şirvanşah ailəsinin üzvlərinin dəfn edildiyi saray türbəsi və hündür minarəli saray məscidi yerləşir. Daşlarda tikinti kitabələri qalıb; onlara görə türbə 1430-cu illərə aid edilir. Bu tikililər, bütün ansambl kimi, təmtəraqlı bəzəkdən məhrumdur — onların ifadəliliyi mütənasibliklərdə, hörgüdə və dəqiq oymadadır.
Seyid Yəhya Bakuvi türbəsi
Cənub həyətdə XV əsr saray alimi, astronom və sufi Seyid Yəhya Bakuvinin səkkizguşəli türbəsi durur, onu bəzən «dərviş türbəsi» adlandırırlar. Yanında — istiliyi saxlamaq üçün qismən yerə basdırılmış saray hamamının qalıqları var. Kompleksin şərq portalı, sözdə «Murad qapısı» sonradan, 1585-ci ildə əlavə olunub və Osmanlı sultanının adını daşıyır.
Divanxananın təyinatı və saray ansamblının bir qisim tarixləri elmi mübahisə mövzusu olaraq qalır.