Qız Qalası
Bakının başlıca rəmzi — və Azərbaycan arxeologiyasının ən çox müzakirə olunan sirlərindən biri.
Dəniz kənarında daş nəhəng
Qız Qalası — hündürlüyü təxminən 28 metr, özül diametri təxminən 16,5 metr olan, beş metrə qədər qalınlıqda divarları ilə massiv daş qüllədir. İçəridə — divarın qalınlığındakı burulğan pilləkənlə birləşən səkkiz mərtəbə, su qatına enən quyu var. Şərq tərəfdən qülləyə təyinatı yenə də mübahisə mövzusu olan səciyyəvi dayaq-çıxıntı bitişir.
Rəqəmlər və faktlar
Yaş haqqında mübahisə
Qüllənin vahid tarixləşdirilməsi yoxdur. Bir qisim tədqiqatçılar hörgünün aşağı hissəsini islamaqədərki, ola bilsin, eramızın ilk əsrlərinə və ya daha erkən dövrə aid edir, əsas həcmi isə XII əsrə aid edirlər — memar Məsud ibn Davudu xatırladan kitabəli daş da bu dövrlə işarələnib. Qüllənin hündürlüyü boyu fərqli tikinti üsulları çox vaxt onun bir neçə mərhələdə ucaldılması ilə izah olunur. Dəqiq tarixlər açıq elmi sual olaraq qalır.
Onu nə üçün tikiblər
Qüllənin təyinatı məlum deyil və fərziyyələr çoxdur. Onların arasında — müdafiə qülləsi və sahilyanı istehkamların bir hissəsi; zərdüşt od məbədi (oriyentasiya və çıxıntı bununla əlaqələndirilir); astronomik rəsədxana; dəfn ayininin susqunluq qülləsi (dəxmə); siqnal və ya mayak qülləsi. Heç bir versiya qəti sübut olunmuş sayılmır — qismən buna görə də qüllə əfsanəvi olub.
Əfsanə və rəmz
Xalq əfsanəsi adı arzuolunmaz nikahdan qaçaraq qüllədən dənizə atılan şahzadə qızla əlaqələndirir — lakin bu, tarix deyil, folklordur, «Qız» adının özü də müxtəlif cür şərh olunur (o cümlədən «məğlubedilməz», bir dəfə də alınmamış qüllə kimi). Bu gün Qız Qalasının silueti Bakının rəsmi rəmzidir: o, Azərbaycan pul nişanlarında, markalarda və şəhər emblemlərində təsvir olunub.
Qız Qalasının yaşı, tikinti mərhələləri və təyinatı elmi cəhətdən mübahisəlidir; şahzadə haqqında əfsanə xalq rəvayətidir, tarixi fakt deyil.